20 ve 15 günlük süreler, faaliyet tamamlanıp limana dönülen günü takip eden günlerden hesaplanır; pis su ve çöp içindir. %80’e ulaşıldığında süre dolması beklenmez. [1, Md. 6(3)]
01 DAU, GATS ve Mavi Kart: Hangisi neyi ifade ediyor?
Denizcilik Atıkları Uygulaması (DAU), gemi atıklarına ilişkin bildirim ve teslim işlemlerinin elektronik ortamda yürütülmesini sağlayan üst uygulamadır. Gemi Atık Takip Sistemi (GATS) ve Mavi Kart Sistemi (MKS) bu yapının iki bölümüdür. [1, Md. 1 ve 3]
| Sistem | Kapsam | Temel işlem |
|---|---|---|
| GATS | 150 GRT ve üzeri petrol tankerleri; 400 GRT ve üzeri diğer gemiler. | Gemi acentelerinin atık bildirimleri Liman Tek Pencere Sistemi (LTP) üzerinden yürütülür. |
| MKS | GATS dışında kalan, atık üretecek donanıma sahip gemiler; bayrağına bakılmaksızın. | Kaptan, donatan veya acente, tekneyi kıyı tesisi aracılığıyla sisteme kaydettirir. |
Özel tekne, ticari yat veya balıkçı teknesi olmak, tek başına kapsamı belirlemek için yeterli değildir. Teknenin GATS kapsamına girip girmediği ve atık üretecek donanımı birlikte değerlendirilmelidir. Yabancı bayrak da kendiliğinden muafiyet sağlamaz.
02 Beş metrelik teknemde Mavi Kart gerekir mi?
Yalnızca teknenin boyuna bakarak cevap verilemez. Dıştan takma motorlu açık bir tekne ile tuvalet ve atık su oluşturan donanımı bulunan aynı boydaki teknenin kapsam değerlendirmesi farklı olabilir. Teknedeki gerçek donanım esas alınmalıdır.
Tuvalet, lavabo ve atık su oluşturan diğer sistemler, değerlendirmede incelenmesi gereken donanımlardandır. Ancak Genelge bütün olası donanımları tek tek saymaz. Tereddüt hâlinde teknenizin özelliklerini belirterek ilgili Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünden ve gerektiğinde Liman Başkanlığından uygulamayı öğrenin.
“Tankım yok, o hâlde kapsam dışıyım” sonucu da her durumda doğru değildir. Teknik mevzuat uyarınca atık toplama tankı bulunmayan gemiye, bulunmayan tankı üzerinden atık sorgulaması yapılmaz; gemide oluşabilecek diğer atıklar bakımından DAU hükümleri uygulanır. Bu, Genelgenin donanıma bağlı kapsam istisnasından ayrı bir hükümdür. [1, Md. 11(2)]
Kapsam istisnası, denize atık bırakma izni olarak yorumlanamaz.
03 Mavi Kart kaydı nasıl yapılır, ücretli midir?
MKS kapsamındaki geminin kaptanı, donatanı veya acentesi, kaydı kıyı tesisi aracılığıyla yaptırır. Genelgedeki kıyı tesisi tanımı yat limanlarını, balıkçı barınaklarını, çekek yerlerini ve benzeri tesisleri kapsar. Türk karasularına ilk kez giren MKS kapsamındaki gemilerin kaydı, seyir izin belgesi işlemleriyle birlikte yapılır. [1, Md. 3 ve 6(2)]
- Kayıt için başvurun. Teknenizin kayıt bilgileriyle hizmet veren kıyı tesisine müracaat edin.
- Karekodu alın. Kıyı tesisi, MKS’ye kayıt talebini ücret almadan yerine getirir ve oluşturulan karekodu kayıt yaptıran kişiye verir.
- Teslim işlemini kontrol edin. Atık teslimi sırasında tekne ve atık bilgilerinin doğru kayıtla eşleştiğinden emin olun.
2 Eylül 2020 tarihinden önce Mavi Kart sahibi olan gemilerde işlemler mevcut Mavi Kart numarası üzerinden yürütülür. Bu nedenle sistemi yalnızca fiziksel kartın okutulmasına indirgemek doğru olmaz. [1, Md. 7(2) ve 11(3)]
04 2022/14 ile 2026/12: Neler değişti?
9 Eylül 2026 tarihli ve 2026/12 sayılı Genelge, 2022/14 sayılı Genelgeyi yürürlükten kaldırdı. MKS kapsamındaki ticari gemiler, sportif/gezi amaçlı gemiler ve balıkçı gemileri açısından temel değişiklikler 6’ncı maddenin üçüncü fıkrasında yer alıyor. [1, Md. 6 ve 12] [2, Md. 6]
| Konu | Eski: 2022/14 | Yeni: 2026/12 |
|---|---|---|
| 12 kişiden az kapasite | Seyir sırasında oluşan pis su ve çöpler en az 15 günde bir teslim edilirdi. | Faaliyet tamamlanıp limana dönülen günü takip eden 20 gün içinde teslim edilir. |
| 12 kişi ve üzeri kapasite | Faaliyet sonrası limana dönüşü takip eden 10 gün içinde teslim edilirdi. | Aynı başlangıç esasına göre süre 15 gündür. |
| %80 tank doluluğu | Limandan ayrılmadan önce tank %80 veya üzerindeyse atık verilmeden çıkış yapılamazdı. | Deniz yetki alanlarımızda seyir sırasında %80’e ulaşınca en yakın atık kabul tesisine veya atık alma gemisine teslim gerekir. |
| Yeniden sefere çıkış | 12 kişi ve üzeri kapasitede, 10 gün içinde başka sefere çıkılacaksa öncesinde atık teslimi gerekirdi. | Bu özel sefer öncesi teslim şartı kaldırıldı; doluluk ve süre yükümlülükleri devam ediyor. |
İki önemli fark: %80 eşiği eski metinde de vardı; yenilik, seyir sırasındaki teslim yükümlülüğünün düzenlenmesidir. Ayrıca 12 kişiden az kapasitede yalnızca süre uzamadı; süre hesabının başlangıcı da faaliyet sonrası limana dönüşe bağlandı.

05 %80 doluluk kuralı nasıl uygulanır?
Yeni Genelge, belirtilen MKS gemilerinin deniz yetki alanlarımızda seyir hâlinde bulundukları süre zarfında atık tankı doluluğu %80’e ulaştığında, atıklarını en yakın atık kabul tesisine veya atık alma gemisine vermelerini öngörür. 20 veya 15 günlük sürenin henüz dolmamış olması bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. [1, Md. 6(3)]
100 litrelik tankta 80 litre atık
Sekiz kişilik tekneniz faaliyet sonrası limana dönmüş, atığını henüz teslim etmeden dört gün sonra tekrar seyir yapıyor olsun. 100 litrelik atık tankında 80 litre varsa %80 doluluğa ulaşılmıştır. “20 günüm var, 16 gün daha bekleyebilirim” yaklaşımı uygun değildir. En yakın atık kabul tesisi veya atık alma gemisine teslim planlanmalıdır.
Tank göstergesinin çalışmasını ve tankın gerçek kapasitesini kontrol etmek, güvenli işletme açısından pratik bir tedbirdir. Bu tavsiye, Genelgede ayrıca bir sensör kalibrasyon periyodu bulunduğu veya her arızanın hukuken aynı şekilde değerlendirileceği anlamına gelmez.
06 20 ve 15 günlük süreler nereden başlar?
Her iki grupta da başlangıç, limandan ayrıldıktan sonra faaliyetin tamamlanarak limana dönüldüğü günü takip eden gündür. Bu süreler, pis su ve çöp teslimi için düzenlenmiştir. Son atık tesliminden itibaren koşulsuz yeni bir 20 günlük dönem başladığı şeklinde okunmamalıdır. [1, Md. 6(3)(a)–(b)]
Cuma döndüyseniz
Faaliyetinizi tamamlayıp cuma limana döndüğünüzde, süre hesabı cumartesi başlar. Uygulanacak 20 veya 15 günlük dönem taşıma kapasitesine bağlıdır.
Resmî kapasite 12 kişiyse
O gün yalnızca üç kişi seyir yapıyor olsanız da 12 kişi ve üzeri grubundasınız. Yolcu ve personel dâhil taşıma kapasitesi esas alınır.
Tank doluluğu %80’e ulaşmasa bile ilgili teslim süresi uygulanır. Tersinden, seyirde %80’e ulaşıldığında sürenin dolması beklenmez. Doluluk ve takvim birlikte izlenmelidir.
07 Her yeni seferden önce atık vermek gerekiyor mu?
Kaldırılan şart, eski Genelgede 12 kişi ve üzeri taşıma kapasiteli gemilerin 10 gün içinde başka bir sefere çıkmaları durumunda uygulanan özel sefer öncesi teslim yükümlülüğüdür. Yeni metinde bu hüküm yoktur. [2, Md. 6(3)(b)] [1, Md. 6(3)]
Bu değişikliği “sefer öncesi hiçbir kontrol gerekmez” veya “atık teslim yükümlülüğü kalktı” şeklinde yorumlamayın. Yeni Genelgenin %80 doluluk ve 20/15 günlük süre kuralları geçerliliğini korur. Seyir öncesinde tank seviyesini ve atık alım imkânını kontrol etmek işletme planının parçasıdır.
08 Pis su, çöp, sintine ve atık yağ aynı şey değildir
Bu yazıdaki 20/15 günlük dönemler, Genelgenin 6(3) maddesinde belirtilen pis su ve çöp teslimine ilişkindir. Sintine, atık yağ ve diğer atık türleri için de ilgili mevzuata ve tesisin kabul şartlarına uygun hareket edilmelidir. Bütün atıklar için tek bir teslim takvimi bulunduğu sonucu çıkarılmamalıdır.
- Pis su: Teknenin donanımına uygun toplama ve teslim düzeniyle yönetilmelidir. Tank kapasitesi ve kullanılan sistemin özellikleri bilinmelidir.
- Çöp: Seyir boyunca denize karışmayacak şekilde tutulmalı; teslim yöntemi ve sistem kaydı tesisle teyit edilmelidir. Bir konteynere bırakmakla elektronik teslim kaydının oluştuğunu varsaymayın.
- Sintine ve atık yağ: Hangi tesise, hangi yöntemle teslim edilebildiğini önceden öğrenin; farklı atıkları gelişigüzel karıştırmayın.
Duş ve lavabo kaynaklı gri su, tuvalet kaynaklı atıklar ve arıtma sistemlerinin deşarj koşulları, yalnızca bu Genelgedeki süre hükmünden hareketle aynı teknik/hukuki rejime sokulmamalıdır. Bu rehber, her tekne ve bölge için ayrı bir deşarj izni değerlendirmesi yapmaz.
09 Atık Transfer Formu: Teslimi nasıl kanıtlarsınız?
Atık kabul tesisi veya atık alma gemisi, teslim edilen atıklar için sistem üzerinden Atık Transfer Formu düzenler ve kaptana, donatana veya acenteye verir. Kaptan bu formu bulundurmakla yükümlüdür. Formdaki verilerin doğruluğu bakımından gemi, atık alma gemisi ve atık alım yükümlülerinin sorumluluğu vardır. [1, Md. 7, 9 ve 10(4), (6)]
- Formu alın. Teslimin doğru tekne kaydına işlendiğini teyit edin.
- Bilgileri kontrol edin. Tekne bilgileri, tarih, atık türü ve miktarını gözden geçirin.
- Hataları düzeltin. Eksiklikleri ayrılmadan önce tesise bildirin; gerekli düzeltmeyi isteyin.
- Formu erişilebilir tutun. Denetimde ibraz edebilmek üzere teknede bulundurun.
Mevzuata uygun atık transferi yaptığını belgeleyemeyenler hakkında Çevre Kanununun ilgili hükümleri gereğince idari yaptırım uygulanması öngörülür. Bu nedenle “atığı verdim” beyanı ile teslimin belgelendirilmesi aynı şey değildir. [1, Md. 11(1)]
Bu rehberde ceza tutarı verilmemiştir. Yaptırımın türü, uygulanma koşulları ve güncel tutarlar ayrıca değerlendirilmelidir.
10 Atık alım hizmeti yoksa ne yapmalı?
Her marina, barınak veya bağlama noktasında her atık türü için aynı hizmetin bulunduğunu varsaymayın. Seyirden önce tesisi arayarak atık türünü, alım kapasitesini, çalışma saatlerini, bağlantı düzenini ve iletişim kanalını teyit edin. VHF kanalı biliniyorsa bunu da seyir planınıza kaydedin.
Tank %70, varış koyunda alım tesisi yok
Tankın %80’e ulaşmasını beklemek yerine, rota üzerindeki hizmet noktasını önceden belirleyin. Teknedeki kişi sayısı, faaliyet ve tank hacmine göre doluluğun nasıl değişebileceğini takip edin. Bu, hukuki teslim eşiğinden ayrı bir işletme tedbiridir.
Hizmet bulunmaması atığı denize boşaltmayı hukuka uygun hâle getirmez. Tesis veya atık alma gemisi yetersizliği yaşarsanız tarih, yer, talep edilen atık türü ve tesisin cevabı gibi bilgileri kaydedin. Genelge, gemi acentelerinin DAU üzerinden yetersizlik şikâyeti yapmasını düzenler. Bireysel tekne sahibinin başvuru yolu için ilgili İl Müdürlüğünden bilgi alın. [1, Md. 4(c) ve 10(1)]
11 Seyir öncesi ve teslim sonrası kontrol listesi
- GATS/MKS kapsamını ve teknenizin kayıt durumunu doğrulayın.
- Yolcu ve personel dâhil taşıma kapasitesini kontrol edin.
- Tank kapasitesini, mevcut doluluğu ve göstergenin çalışmasını kontrol edin.
- Faaliyet sonrası limana dönüş tarihini ve uygulanacak teslim süresini not edin.
- Atık alım noktalarını, kabul edilen atıkları, çalışma saatlerini ve hizmet bedelini öğrenin.
- Seyirde %80’e ulaşıldığında en yakın alım noktasına teslim yükümlülüğünü dikkate alın.
- Teslim formunu ve kayıttaki bilgileri kontrol edip formu teknede bulundurun.
- Hizmet yetersizliği veya kayıt sorunlarını belgeleyerek ilgili idareye bildirin.
12 Sık sorulan sorular
Teknem özel amaçlı; Mavi Karttan muaf mıyım?
Özel kullanım tek başına muafiyet sağlamaz. GATS kapsamı, atık üretecek donanım ve Genelgedeki kapsam istisnası birlikte değerlendirilir.
Resmî kapasite 12, teknede iki kişi var. Hangi süre geçerli?
Yolcu ve personel dâhil taşıma kapasitesi esas alındığından 12 kişi ve üzeri grubu için 15 günlük süre uygulanır. Seyirde %80 doluluğa ulaşılması hâlindeki yükümlülük ayrıca geçerlidir.
Tank %50’de; süre dolduysa atık vermem gerekir mi?
Evet. %80’e ulaşılmasa da ilgili süre içinde pis su ve çöp teslim yükümlülüğü uygulanır.
Atık verdim ama sistem kaydı veya form eksik. Ne yapmalıyım?
Teslimi yapan tesis/gemiyle görüşerek kayıt ve formu kontrol ettirin. Eksikliği belgeleyin ve giderilmesini isteyin; sorun sürerse ilgili idareye başvurun.
Yeni Genelge herkese her atık için 20 gün mü veriyor?
Hayır. 20 gün, 12 kişiden az taşıma kapasiteli belirtilen MKS gemileri için pis su ve çöp teslim süresidir. 12 kişi ve üzerinde süre 15 gündür; %80 doluluk ayrıca izlenir.
13 Resmî kaynaklar ve okuma notu
Bu yazı, aşağıdaki Bakanlık genelgelerinin metinleri karşılaştırılarak hazırlanmıştır. Doğrudan mevzuat metni esas alınmış; uygulama tavsiyeleri ayrıca belirtilmiştir.
- 2026/12 sayılı Genelge — 9 Eylül 2026. Bakanlık PDF’si ↗ · İMEAK DTO ekindeki Bakanlık metni ↗Kapsam: Md. 1 ve 3 · Kayıt/teslim: Md. 6–7 · Form: Md. 9–10 · Çeşitli hükümler: Md. 11 · Önceki Genelgenin kaldırılması: Md. 12.
- 2022/14 sayılı önceki Genelge — 9 Eylül 2022. İMEAK DTO ekindeki Bakanlık metni ↗Karşılaştırmada özellikle Md. 6(3)(a), (b) ve (c) kullanılmıştır. Önceki Genelge yeni düzenlemeyle yürürlükten kaldırılmıştır.
- İMEAK Deniz Ticaret Odası — 10 Eylül 2026, Sirküler 709. Değişiklik duyurusu ve ekler ↗
Hazırlayan: İhsan Hikmet Ulusal · Friends Marin Academy
